Operatie Sorata

Wat gebeurt er als je als kind opgroeit in een afgelegen Boliviaanse regio met beperkte medische voorzieningen en je krijgt oorpijn? Helemaal niks. Het kleine lokale ziekenhuis heeft geen oordruppels om een oorontsteking te behandelen, en gezinnen hebben geen geld om de reis naar de stad te maken. De gevolgen daarvan heb ik vorig weekend gezien, toen ik met Tahia (de audiologe) een weekend naar Sorata reisde om slechthorende kinderen op te sporen.

Sorata is een prachtig dorp, gelegen aan de voet van de Illimani (6400 m hoog), vier uur reizen van La Paz, en omringd door bergen waar kleine Aymara-gemeenschappen leven van de landbouw en het hoeden van schapen. De week voor onze komst werd op de lokale radio aangekondigd dat twee specialisten op zaterdag gratis hoortesten zouden afnemen in het lokale ziekenhuis, wat in het dorp het gerucht opleverde dat ´de Cubanen zouden komen´. Evo Morales, de Boliviaanse president, had immers aangekondigd dat de Cubaanse regering medici zou sturen om de gezondheidszorg in zijn land te ondersteunen, dus die specialisten konden maar uit één land afkomstig zijn. Okee, ben ik een weekend een Cubaan.

Een consultatieruimte in het ziekenhuis, een audiometer, twee Cubanen, een otoscoop en al snel 55 mensen in de wachtruimte. Vierenveertig mensen hebben we op zaterdag gezien, hoofdzakelijk kinderen. Zondagochtend hielden we de winkel dan ook maar open, want hoe verkoop je ´nee´ aan mensen die drie uur hebben gelopen om in Sorata te komen voor een hoortest?

Ik zag een populatie die ik in Nederland niet in mijn kamer zou zien verschijnen: elf kinderen hadden in beide oren een geperforeerd trommelvlies, wat het gevolg is van soms jaren onbehandelde oorontstekingen, en wat zonder enige twijfel enorm veel pijn doet. Deze kinderen moeten naar een KNO-arts in La Paz, waar ze waarschijnlijk voor een half jaar antibiotica voorgeschreven krijgen. En wie kan dat betalen? Gelukkig is er in Sorata hulp van een Amerikaanse jonge vrouw, die wekelijks kinderen meeneemt naar La Paz voor medische behandelingen, waarvoor zij fondsen bij elkaar sprokkelt. We hebben haar een lijstje met de namen van onze kinderen bezorgd...

Aan andere kinderen hangt soms een verhaal vast wat te schokkend is voor woorden. Zo zagen we Hector (hieronder op de foto), een jongen van drie, die met twee zussen opgroeit bij zijn oma nadat zijn moeder overleden is. Hector werd geboren met een psycho- motorische achterstand, en zijn familie had in de eerste jaren van zijn leven haar handen vol met overleven. Hector werd daarom ´gehouden´ in een kartonnen doos in de kamer, hij werd gevoed om in leven te blijven, maar werd op geen enkele manier tot ontwikkelen gestimuleerd. Nu praat hij niet, kan niet zelfstandig zitten, laat staan lopen, en heeft niet de kracht om zijn hoofd rechtop te houden. Met zijn oren is niks mis, maar hij heeft wel behoefte aan fysiotherapie, én aan aandacht. Wat kunnen wij hem bieden?

We vonden gelukkig ook kinderen met gehoorproblemen die Tahia in een volgend bezoek kan helpen met een hoortoestel. Twee kinderen bleken matig slechthorend te zijn, dus die krijgen het op school een stuk makkelijker als ze hoortoestellen kunnen gebruiken. Drie kinderen bleken doof, en het wordt een stuk lastiger om hen in het afgelegen Sorata extra hulp te bieden. Er is geen dovenschool, met hoortoestellen kunnen ze weinig, en niemand daar gebruikt gebaren. We hoorden van dorpelingen dat er meer dove kinderen zijn in Sorata en omgeving, maar hun ouders houden hun kind binnenshuis, waar ze zich nuttig kunnen maken door op de kippen en de varkens te letten. Tja, verwachtingen en toekomstbeelden vormen zich afhankelijk van de omgeving waarin een kind opgroeit...
´Mijn dochter hoort wel maar praat weinig´, zei een vader over zijn vijftienjarige dochter. Wij zagen een schuchter meisje, wat terugdeinsde als haar vader in de buurt kwam, maar ons wel antwoord gaf op de vragen die we haar stelden. ´Is er geen medicatie tegen verlegenheid?´, vroeg haar vader ons vervolgens, waarop Tahia antwoordde dat zijn dochter vooral veel aandacht en liefde nodig had. Zucht.
En dan hadden we nog een hele rij volwassenen die ons smeekten om iets voor hen te doen. Allemaal hoortoestelkandidaten, maar helaas heeft Diane geen hoortoestellen ter donatie om deze mensen te kunnen aanbieden. We testten hun gehoor, en wie weet kunnen er hoortoestellen gevonden worden om deze mensen weer beter deel te kunnen laten nemen aan het sociale leven. Maar ja, hoortoestellen vragen om oorstukjes, én om batterijen, en wie kan dat betalen?

Een weekend in Sorata, veel stof tot nadenken. Voor sommigen kan je wat betekenen, voor velen weinig. Voor mij is het de kunst om te zoeken naar wat je kan uitmaken in een ontwikkelingsland als dit, maar als je bij de grens van de mogelijkheden komt, moet je je daarbij neerleggen. En daar wen je niet aan. Dat merk ik na bijna zeven maanden in Bolivia.

Tot volgende keer, voor een laatste bericht uit La Paz...

Sommige ouderen spreken enkel Aymara. Dus dan pluk je een ´tolk´ uit de wachtkamer...

Straatbeeld in Sorata

Dorpsplein in Sorata