¡Ojalla!

Het is goed geweest. Zeven maanden werken in La Paz, steeds op zoek naar de beste manier om de leerkrachten en ouders te ondersteunen, zeven maanden uitzonderlijke ervaringen opdoen en soms moeten slikken bij de aanblik van het resultaat van mijn werk.
´Een druppel op een hete plaat´, zo zou je mijn tijd hier kunnen noemen, maar ik ben er van overtuigd dat ik écht iets wezenlijks heb uitgemaakt. Doordat ik samen met Patricia álle gezinnen thuis heb bezocht, hun verhalen heb gehoord en hun mogelijkheden heb gezien, voelen ouders zich gehoord. Ze zijn meer betrokken bij hun kind en bij de school, wat we konden merken aan de opkomst voor de gebarentaallessen. In mijn laatste week zijn we daar eindelijk mee gestart. Een dove docent geeft de komende twee maanden drie keer per week gebarentaalles aan de ouders. Laten we hopen dat de ouders zich daardoor sterker gaan voelen in de communicatie met hun kind.
´¡Ojalla!´ (laten we hopen). Het is een uitdrukking in het Spaans die ik vaak heb horen gebruiken. In een land waar ´hopen´ en ´wachten´ met hetzelfde woord (´esperar´) worden uitgedrukt, kan je je afvragen in hoeverre mensen ook doorhebben dat ze zélf een hand kunnen hebben in de verwezenlijking van hun doelen. Dat is meteen het meest hekele punt aan mijn werk hier. Ik heb met mijn workshops voor de leerkrachten en in de gesprekken met ouders handreikingen willen geven voor het actief nastreven van hun doelen. Ik heb gemerkt dat de leerkrachten op weg zijn, maar nog een heel pad te gaan hebben. Ojalla dat de directrice na mijn vertrek actief aan de slag gaat met de doelen die we samen hebben geformuleerd en waarvoor we de eerste stappen in de goede richting hebben gezet. Ojalla dat de ouders zich een positiever beeld kunnen vormen van de toekomst van hun dove kind. Ik heb me vaak verbaasd over de beperkte betrokkenheid van sommige ouders bij hun kind. Wie kan me uitleggen hoe het bijvoorbeeld kan dat de moeder van Roberto, met zijn 23 jaar onze oudste leerling, al 23 jaar een dove zoon heeft en geen enkele manier heeft om met haar zoon op enig niveau te kunnen communiceren? ´Mijn moeder komt niet naar de gebarentaallessen, ze heeft het te druk´, vertelde Roberto me. Wat een kans die compleet verloren gaat door desinteresse, want deze moeder heeft maar één kind en juist dit gezin zou het financieel aankunnen om gedurende twee maanden wat tijd in gebarentaallessen te investeren.
Andere ouders aanhoren wel dat hun kind overtuigend betere kansen zou hebben als het zijn hoortoestellen zou gebruiken, maar doen vervolgens weinig met die informatie. Misschien zijn de begrippen ´kansen´ en ´mogelijkheden´ nooit een onderdeel geweest van het toekomstbeeld wat ze voor hun dove kind hadden en zijn ze daardoor meer gericht op hun andere kinderen die wél kunnen horen. Óf de ouders stellen andere prioriteiten. Ik heb veel geleerd de afgelopen tijd, maar ik begrijp nog steeds niet alles.
Maar deze bedenkingen nemen niet weg dat ik het goed heb gehad. Ik heb genoten van de ervaring en heb de mensen hier iets sterker in hun schoenen achtergelaten.

Mijn afscheid was prachtig, met dansende kinderen, een certificaat en een Boliviaanse trofee, kinderen die uit hun dak gingen toen ik ze elk een foto van zichzelf kado deed, ouders die me tijdens hun gebarentaalles trakteerden op warme chocolademelk en taart, en leerkrachten die me uitgebreid bedankten en me op het hart drukten dat ik vooral een keer terug moet komen. Wie weet….

gebarende ouders na hun eerste les

en óf ik de kinderen zal missen...

wat een feest!

voor sommige kinderen is dit de eerste foto die ze van zichzelf hebben

een certificaat (érg belangrijk hier), een bloemenkrans én een Boliviaanse trofee

Ik heb La Paz achter me gelaten. Vanaf nu is mijn leven daar deel van mijn herinnering en geniet ik van een lange vakantie. Ik ben nu in Santa Cruz, in het Oosten van Bolivia en reis van hieruit verder naar Argentinia en Chili. Half december vlieg ik naar Costa Rica om daar mijn laatste vijf weken vakantie te vieren met Wim.
Hou mijn weblog in de gaten, want ik laat jullie meereizen via mijn foto´s…
Tot later!

Operatie Sorata

Wat gebeurt er als je als kind opgroeit in een afgelegen Boliviaanse regio met beperkte medische voorzieningen en je krijgt oorpijn? Helemaal niks. Het kleine lokale ziekenhuis heeft geen oordruppels om een oorontsteking te behandelen, en gezinnen hebben geen geld om de reis naar de stad te maken. De gevolgen daarvan heb ik vorig weekend gezien, toen ik met Tahia (de audiologe) een weekend naar Sorata reisde om slechthorende kinderen op te sporen.

Sorata is een prachtig dorp, gelegen aan de voet van de Illimani (6400 m hoog), vier uur reizen van La Paz, en omringd door bergen waar kleine Aymara-gemeenschappen leven van de landbouw en het hoeden van schapen. De week voor onze komst werd op de lokale radio aangekondigd dat twee specialisten op zaterdag gratis hoortesten zouden afnemen in het lokale ziekenhuis, wat in het dorp het gerucht opleverde dat ´de Cubanen zouden komen´. Evo Morales, de Boliviaanse president, had immers aangekondigd dat de Cubaanse regering medici zou sturen om de gezondheidszorg in zijn land te ondersteunen, dus die specialisten konden maar uit één land afkomstig zijn. Okee, ben ik een weekend een Cubaan.

Een consultatieruimte in het ziekenhuis, een audiometer, twee Cubanen, een otoscoop en al snel 55 mensen in de wachtruimte. Vierenveertig mensen hebben we op zaterdag gezien, hoofdzakelijk kinderen. Zondagochtend hielden we de winkel dan ook maar open, want hoe verkoop je ´nee´ aan mensen die drie uur hebben gelopen om in Sorata te komen voor een hoortest?

Ik zag een populatie die ik in Nederland niet in mijn kamer zou zien verschijnen: elf kinderen hadden in beide oren een geperforeerd trommelvlies, wat het gevolg is van soms jaren onbehandelde oorontstekingen, en wat zonder enige twijfel enorm veel pijn doet. Deze kinderen moeten naar een KNO-arts in La Paz, waar ze waarschijnlijk voor een half jaar antibiotica voorgeschreven krijgen. En wie kan dat betalen? Gelukkig is er in Sorata hulp van een Amerikaanse jonge vrouw, die wekelijks kinderen meeneemt naar La Paz voor medische behandelingen, waarvoor zij fondsen bij elkaar sprokkelt. We hebben haar een lijstje met de namen van onze kinderen bezorgd...

Aan andere kinderen hangt soms een verhaal vast wat te schokkend is voor woorden. Zo zagen we Hector (hieronder op de foto), een jongen van drie, die met twee zussen opgroeit bij zijn oma nadat zijn moeder overleden is. Hector werd geboren met een psycho- motorische achterstand, en zijn familie had in de eerste jaren van zijn leven haar handen vol met overleven. Hector werd daarom ´gehouden´ in een kartonnen doos in de kamer, hij werd gevoed om in leven te blijven, maar werd op geen enkele manier tot ontwikkelen gestimuleerd. Nu praat hij niet, kan niet zelfstandig zitten, laat staan lopen, en heeft niet de kracht om zijn hoofd rechtop te houden. Met zijn oren is niks mis, maar hij heeft wel behoefte aan fysiotherapie, én aan aandacht. Wat kunnen wij hem bieden?

We vonden gelukkig ook kinderen met gehoorproblemen die Tahia in een volgend bezoek kan helpen met een hoortoestel. Twee kinderen bleken matig slechthorend te zijn, dus die krijgen het op school een stuk makkelijker als ze hoortoestellen kunnen gebruiken. Drie kinderen bleken doof, en het wordt een stuk lastiger om hen in het afgelegen Sorata extra hulp te bieden. Er is geen dovenschool, met hoortoestellen kunnen ze weinig, en niemand daar gebruikt gebaren. We hoorden van dorpelingen dat er meer dove kinderen zijn in Sorata en omgeving, maar hun ouders houden hun kind binnenshuis, waar ze zich nuttig kunnen maken door op de kippen en de varkens te letten. Tja, verwachtingen en toekomstbeelden vormen zich afhankelijk van de omgeving waarin een kind opgroeit...
´Mijn dochter hoort wel maar praat weinig´, zei een vader over zijn vijftienjarige dochter. Wij zagen een schuchter meisje, wat terugdeinsde als haar vader in de buurt kwam, maar ons wel antwoord gaf op de vragen die we haar stelden. ´Is er geen medicatie tegen verlegenheid?´, vroeg haar vader ons vervolgens, waarop Tahia antwoordde dat zijn dochter vooral veel aandacht en liefde nodig had. Zucht.
En dan hadden we nog een hele rij volwassenen die ons smeekten om iets voor hen te doen. Allemaal hoortoestelkandidaten, maar helaas heeft Diane geen hoortoestellen ter donatie om deze mensen te kunnen aanbieden. We testten hun gehoor, en wie weet kunnen er hoortoestellen gevonden worden om deze mensen weer beter deel te kunnen laten nemen aan het sociale leven. Maar ja, hoortoestellen vragen om oorstukjes, én om batterijen, en wie kan dat betalen?

Een weekend in Sorata, veel stof tot nadenken. Voor sommigen kan je wat betekenen, voor velen weinig. Voor mij is het de kunst om te zoeken naar wat je kan uitmaken in een ontwikkelingsland als dit, maar als je bij de grens van de mogelijkheden komt, moet je je daarbij neerleggen. En daar wen je niet aan. Dat merk ik na bijna zeven maanden in Bolivia.

Tot volgende keer, voor een laatste bericht uit La Paz...

Sommige ouderen spreken enkel Aymara. Dus dan pluk je een ´tolk´ uit de wachtkamer...

Straatbeeld in Sorata

Dorpsplein in Sorata